De zaak van Samir Nasri (voormalig internationaal voetballer) haalt al enkele weken de krantenkoppen en verdient meer dan een eenvoudig sportief fait divers.
Ze illustreert met zeldzame scherpte een fenomeen dat tegenwoordig alle belastingplichtigen treft die beweren hun fiscale woonplaats naar het buitenland te hebben verplaatst: de groeiende impact van digitale bewijzen bij fiscale controles.
De feiten
Samir Nasri, voormalig Frans international die speelde voor Olympique de Marseille, Arsenal en Manchester City, verklaart zich officieel fiscaal inwoner van de Verenigde Arabische Emiraten, een jurisdictie met quasi geen belastingdruk voor natuurlijke personen.
Sinds zijn pensioen als topsporter in 2021, is hij actief als consultant voor Canal+, wat hem regelmatig naar Frankrijk brengt.
Precies dat punt vormt het probleem.
De Franse fiscus heeft een grondige controle uitgevoerd van zijn fiscale situatie. Om aan te tonen dat het werkelijke centrum van het leven van de ex-speler zich in Parijs bevindt en niet in Dubai, maakten de ambtenaren gebruik van een op zijn minst onverwachte methode: de analyse van zijn gegevens van aan huis geleverde maaltijden.
Het resultaat is duidelijk: alleen al in 2022 zou Nasri meer dan 212 Deliveroo-bestellingen hebben geplaatst die geleverd werden op Parijse adressen, wat neerkomt op bijna vier bestellingen per week gedurende het hele jaar.
De fiscus vordert nu meer dan 5,5 miljoen euro van hem, inclusief achterstallige inkomstenbelasting en belasting op onroerend vermogen, verhoogd met boetes wegens frauduleuze intentie. De administratie is namelijk van oordeel dat de verhuis naar Dubai een kunstmatige constructie was, aangezien het merendeel van zijn professioneel, sociaal en privéleven zich in Frankrijk afspeelde.
De juridische kwestie: waar bevindt de fiscale woonplaats zich werkelijk?
In het fiscaal recht valt de woonplaats niet samen met het opgegeven adres of een inschrijving in een bevolkingsregister. Ze wordt bepaald op basis van een geheel van feitelijke elementen.
In Frankrijk wordt iemand als fiscaal inwoner beschouwd als hij zijn woonplaats of hoofdverblijf in Frankrijk heeft, er zijn voornaamste beroepsactiviteit uitoefent, of er het centrum van zijn economische belangen heeft. Slechts één van deze voorwaarden volstaat.
.png)
In België is het principe gelijkaardig: artikel 2, §1, 1° van het WIB 1992 onderwerpt aan de personenbelasting elke natuurlijke persoon die in België zijn fiscale woonplaats of de zetel van zijn vermogen heeft gevestigd. De fiscale woonplaats is de plaats waar de betrokkene het wezenlijke centrum van zijn levensbelangen, zowel privé als professioneel, heeft gevestigd. Het Belgische Hof van Cassatie heeft herhaaldelijk benadrukt dat dit een feitelijk begrip is dat globaal wordt beoordeeld en geen louter administratieve kwestie van inschrijving. De nationaliteit is in beide landen zonder belang.
Het bewijs van de woonplaats volgt dus uit een samenhangend geheel van aanwijzingen: verblijfsduur, aanwezigheid van familie, woning, bankrekeningen, beroepsactiviteit, energieverbruik, abonnementen, enzovoort. Geen enkel element is op zichzelf doorslaggevend; het totaalbeeld is bepalend.
Wat de zaak-Nasri ons leert
Wat nieuw is in de zaak-Nasri, is niet het principe van een geheel van aanwijzingen — dat bestaat al lang — maar de aard van de gebruikte aanwijzingen.
Tot voor kort waren fiscale woonplaatscontroles gebaseerd op vrij klassieke elementen: de frequentie van het oversteken van een landsgrens, hotelrekeningen, aanwezigheid van familie in het land, bankrekeningen, arbeidsovereenkomsten. De administratie moest vaak de feiten reconstrueren aan de hand van verspreide documenten, die soms moeilijk te verkrijgen waren.
De digitale economie heeft alles veranderd. Ons dagelijks leven genereert vandaag gegevens die voorzien zijn van digitale tijdsbepaling en geolocatie, en die bovendien automatisch worden bewaard door de platformen die we gebruiken.
Een Deliveroo-bestelling registreert niet alleen het tijdstip en het leveringsadres, maar vormt ook het bewijs van fysieke aanwezigheid op die plaats en dat moment. Vermenigvuldigd met 212 leveringen over een jaar geeft deze historiek een veel nauwkeuriger aanwezigheidsbeeld dan voorheen.
De fiscale autoriteiten hebben hierin een opportuniteit gezien. In een tijdperk van automatische uitwisseling van financiële informatie tussen staten en een steeds eenvoudigere toegang tot gegevens van platformen, wordt het argument van een louter toeristisch verblijf steeds moeilijker vol te houden wanneer digitale gegevens een heel ander verhaal vertellen.
De zaak-Nasri is geen alleenstaand geval. Ze maakt deel uit van een structurele trend: Europese belastingadministraties beschikken vandaag over steeds performantere instrumenten (vaak met behulp van AI) om de werkelijke woonplaats van belastingplichtigen te reconstrueren, los van hun formele verklaringen.
Voor elke belastingplichtige die een verhuis naar het buitenland overweegt — of reeds voor een buitenlandse woonplaats heeft gekozen — is de les eenvoudig: de samenhang tussen de aangegeven situatie en de dagelijkse realiteit is geen optie meer, maar een voorwaarde om fiscaal te overleven. De fiscus zal er niet voor terugdeinzen om alle creativiteit aan de dag te leggen, met alle beschikbare en toegankelijke middelen, om te bewijzen waar u werkelijk woont.
Deliveroo is één platform. Maar vergeet ook de sociale media niet en denk twee keer na vooraleer u uw vakantiefoto’s, familie uitstapjes of feestjes met vrienden online plaatst. Big brother kijkt mee.
De kwestie van de fiscale woonplaats is één van de meest ingrijpende in het internationaal fiscaal recht. Of het nu gaat om het anticiperen op een vertrek naar het buitenland, het veiligstellen van een bestaande situatie of het beantwoorden van een vraag van de administratie, Vanbelle Law Boutique begeleidt u daarbij met een aanpak op maat, die juridische nauwkeurigheid combineert met een grondige kennis van de Belgische en internationale administratieve praktijken.
